Recensie: Bevrijd van schaamte en schuld – Brigitte Lommers

Een boek over seksualiteit na seksueel misbruik

bevrijd-van-schaamte-en-schuld-brigitte-lommersBevrijd van schaamte en schuld is een boek over seks. Meer specifiek: over de beleving van seksualiteit tijdens en na het seksueel misbruik. Een belangrijk boek, want juist op het gebied van seksualiteit is nog bitter weinig informatie beschikbaar. Een mooi initiatief dus van Brigitte Lommers waar ik graag aan meegewerkt heb.

Seksualiteit en de beleving van lust

Het boek viert de overwinning die de auteur heeft behaald in het verwerken van haar traumatische ervaringen met seksueel misbruik als kind. Open en eerlijk geeft zij haar eigen stand van zaken, inclusief de foute keuzes die zij heeft gemaakt.

Niet mooier maken dan het is

Seksueel misbruik moet niet mooier gemaakt worden dan het is, zegt Brigitte. De feiten worden in het boek dan ook helder en sec omschreven. De rauwe werkelijkheid met daarin steeds de zoektocht naar de beleving ervan. De beleving van het seksueel misbruik als kind en de invloed hiervan op de seksualiteit van de volwassene.

Voor en door lotgenoten

De ervaringsverhalen van de lotgenoten die zij heeft geïnterviewd brengen het boek tot leven. Indrukwekkend hoe, soms met enkele woorden, het leed van een kind voorbijkomt. Anderen die seksueel misbruik hebben meegemaakt zullen zeker herkenning vinden in de verhalen over o.a. herhaald slachtofferschap, problemen in relaties en seksueel op slot gaan.

Seksualiteit verstoord

De verstoorde seksuele ontwikkeling van het kind dat seksueel misbruikt is, levert in het latere leven veel problemen op, zoals dit boek pijnlijk duidelijk maakt. Als seksualiteit jouw thema is om te helen op dit moment, zul je in het boek herkenning vinden.

Pluspunten van het boek

  • Heldere taal
  • taboedoorbrekend
  • rakende ervaringsverhalen

Minpunten van het boek

  • door de strakke interviewstructuur, statische vertellingen
  • veel herhalingen
  • expliciet taalgebruik, mogelijk triggerend

Het boek kost € 22,50, dit is inclusief verzendkosten. Je kunt het hier bestellen via onderstaande link:

Bestel het boek hier!

Shantala en aanraking bij seksueel misbruik

Nascholing over Shantala, een bijzondere aanraak therapie

Shantala aanraking van handenOp uitnodiging van Irma Buenk, op wiens site ik een gastblog schreef in het kader van de Virtuele Boekentour, was ik op zaterdag 22-02-2014 aanwezig bij de nascholingsdag Shantala Speciale Zorg. Shantala is een bijzondere methode van gestructureerde aanraking die, volgens mij, heel goed kan werken bij seksueel misbruik.

De achtergrond van Shantala

Een Franse arts, Dr. Leboyer kwam in Calcutta met de methode van Shantala in aanraking en bracht het naar het westen. De, van oorsprong, babymassage komt uit het ayurvedische gedachtengoed, dat o.a. wellness, voeding en geneeskunde combineert tot gezondheidszorg. Dit staat in scherp contrast met de onze gezondheidszorg, die feitelijk beter ‘ziekenzorg’ zou kunnen heten.

Gestructureerde aanraking is eigenlijk een betere term voor Shantala

In Nederland is de Shantala methode van ‘babymassage’ inmiddels aardig ingeburgerd. De term massage is enigszins misleidend, omdat het bij de Shantala niet zozeer gaat om massage, als wel om gestructureerde aanraking. Bij massage denken we al gauw aan het verhelpen van klachten aan het bewegingsapparaat: spierpijn en stijfheid. Aanraken gaat veel meer over ontspanning en contact maken. Dat maakt het, naar mijn mening, ook uitermate geschikt voor mensen die seksueel misbruikt zijn.

Je huid is je grootste orgaan

‘Je huid is je grootste orgaan. Als je daar aangeraakt wordt, voel je dat van je tenen tot in je kruin. Als de handen die je daar aanraken dat doen zonder jouw toestemming, zonder dat jij dat wil, dan is dat een gevoel wat je in heel je lijf ervaart. Je hele lichaam reageert daarop.’
Dit schrijft Angel van der Vecht, auteur van het boek ‘Duivelskind’ in een recente blog over de impact van seksueel misbruik. Het is dus ook niet verrassend, dat aanraken voor overlevers van seksueel misbruik een beladen begrip kan zijn. De verwachting van seks, van pijn, van misbruik zit er door je ervaringen aan gekoppeld.

Shantala Speciale Zorg

Shantala Speciale Zorg wordt toegepast bij mensen met een verstandelijke en/of lichamelijke beperking. Ook in de zorg voor ouderen is Shantala een groeiend begrip. Het is een manier om aanraking in de zorg te integreren.

Respectvolle bejegening

De grote winst van Shantala zit hem in de structuur van de aanraking en in de bejegening. Met oefeningen gericht op bejegening werd op de nascholingsdag merkbaar en voelbaar gemaakt, wat het met je doet als iemand in je persoonlijke ruimte komt. Hoe het voelt als dat onverwacht gebeurt. Verschillen in afstand en nabijheid, persoonlijke grenzen en de reacties op de diverse oefeningen, maakten helder hoe belangrijk het is om af te stemmen op de cliënt.

De eerste aanraking en veiligheid

In de eenvoudige oefeningen ervoer ik wat er in je lijf gebeurt wanneer iemand plotseling een hand op je schouders legt en wanneer dat langzaam en met zorg gebeurt. Een wereld van verschil, want als iemand plotseling zijn handen op je schouders legt schrik je. Alles in je lijf reageert en, wanneer je slechte ervaringen hebt met aanraking, kun je zeggen dat alles in je lijf protesteert! Weten wat er gaat gebeuren, langzaam en respectvol benaderd worden, juist in de persoonlijke, intieme ruimte, maakt dat je je veilig voelt. In die veiligheid kun je daadwerkelijk contact maken.

Gestructureerde aanraking en voorspelbaarheid

Alles in Shantala gaat langzaam en wordt met de handen aangekondigd. Er wordt niet veel gepraat en dat hoeft ook niet, want de kaders zijn heel helder. De methode kan over de kleding heen gedaan worden, waarbij soepele kleding van natuurlijke materialen wel prettig is. De aanraking gebeurt (doorgaans) op de rug, billen, armen en benen, en dan alleen de achterkant. De zijkant van het lijf, de binnenkant van armen en benen worden niet aangeraakt. Door heel duidelijk te maken waar er aangeraakt gaat worden en vooral ook waar niet, schept de methode een helder en veilig kader.

Shantala en helen van seksueel misbruik

Mijn aanwezigheid op de bijscholingsdag was tweeledig, enerzijds om de methode een keer aan den lijve te ondervinden, maar anderzijds ook om te voelen en ervaren of Shantala geschikt is om mensen met seksueel misbruik ervaringen te helpen. Ik denk dat dit een goede manier kan zijn om aanraking terug te brengen in je leven na seksueel misbruik.

Ervaringen met Shantala Speciale Zorg en seksueel misbruik

Binnen de woonvorm, waar de cursus gegeven werd, wonen ook mensen die seksueel misbruikt zijn, die hier baat bij hebben gehad. Voor hen is Shantala een veilige manier van aanraking.

Partners en overlevers samen betrekken bij Shantala

Één van de aspecten die Shantala heel geschikt maken voor overlevers van seksueel misbruik is de mogelijkheid om partners te betrekken bij de aanraakmethode. Door deze vaardigheid aan beide partners te leren, kan er op het gebied van intimiteit en aanraking weer iets in beweging komen. Doordat het kader en de grenzen zo helder zijn, is de veiligheid gewaarborgd. Op die manier kan contact maken met jezelf en de ander weer bij het leven gaan horen. Dit kan een enorme verrijking zijn, omdat juist contact met het eigen lijf bij overlevers vaak problemen oplevert.

Cursus Shantala voor overlevers en partners?

Er moet nog het één en ander ontwikkeld worden en ik ben in gesprek met Irma Buenk van de Vakgroep Shantala Massagedocenten over mogelijkheden om bij de beroepsvereniging een cursus Shantala voor overlevers en partners te introduceren. Ik ben in elk geval heel enthousiast over de mogelijkheden van Shantala bij mensen met seksueel misbruik ervaringen en hun partners (of andere mensen die hen willen helpen). Want je huid is je grootste orgaan en die heeft liefdevolle aanraking nodig.

Leer je kind huilen

Leer kinderen huilen en nee zeggen

Uit een onderzoek onder daders is naar buiten gekomen dat veroordeelde misbruikers aangeven dat als kinderen hadden gehuild of nee hadden gezegd, zij het misbruik gestaakt zouden hebben. Het onderzoek is gevoerd onder 47 veroordeelde criminelen die zich schuldig hebben gemaakt aan seksueel misbruik. Alleen die populatie al is voldoende om vraagtekens te zetten bij de conclusies die aan dit onderzoek gekoppeld worden.

Geen slecht advies

Het advies, om kinderen te leren huilen en nee zeggen, is niet verkeerd, laat ik dat voorop stellen. In afwachting van de utopische samenleving, waarin mensen elkaar vanzelf met respect behandelen, lijkt het me een goede zaak om kinderen weerbaar te maken naar mogelijke misbruikers toe. Ik heb wat dat betreft, naast nee zeggen en huilen, nog wel een paar andere adviezen voor ouders om hun kinderen te leren.

Seksueel misbruik voorkomen?

De suggestie dat huilen en nee zeggen in veel gevallen seksueel misbruik kan voorkomen, vind ik op zijn zachts gezegd discutabel. De groep veroordeelde criminelen is zo klein en zo weinig representatief voor de ‘gemiddelde’ dader, dat deze conclusie in elk geval meer onderzoek vergt.

Veroordeelde misbruikers zijn de minderheid

De veroordeelde misbruikers behoren tot een select gezelschap. Het blijft bij seksueel misbruik bijzonder moeilijk om tot een sluitende bewijsvoering en tot een veroordeling te komen. Gevallen waar dat bij lukt, zijn doorgaans de daders waarbij er een aanklacht ligt van meerdere kinderen, die steunbewijs voor elkaar verlenen. Ook foto’s op het internet zijn vaak dingen die de bewijsvoering steunen. Maar de groep die het meeste misbruik pleegt, de thuismisbruiker die in huiselijke kring één of meerdere kinderen misbruikt, komen zelden of nooit voor de rechter, laat staan dat het tot een veroordeling komt.

Familie aanklagen gebeurt zelden

In ruim 50% van de gevallen is de dader familie van het slachtoffer. Je vader of moeder, broer of zus gaan over een grens. Huilen en nee zeggen, helpt dat ook als de dader een bekende is? Als ik de verhalen van mijn klanten tegen het licht houd, zeg ik nee. Bovendien wordt je doorgaans niet gewaarschuwd voor bekenden. En wanneer gaat iemand te ver? Was dat wel echt een hand op je borst? Of ging het per ongeluk? En als je het vertelt, wat gebeurt er dan met de familie? In gevallen van incest komt het zelden tot een aanklacht.

Een kind is beïnvloedbaar. Daar maakt de dader misbruik van

Een kind vertrouwt de dader. Vaak is het een nabij familielid of vertrouwde volwassene. De coach op de club of een vriend van hun ouders. De babysitter of iemand van de kaartclub. De gemiddelde misbruiker gebruikt geen geweld, die gebruikt overreding. Die palmt het kind in. Met aandacht, met kadootjes, met het speciale gevoel dat je ‘al zo groot bent’. Met precies datgene wat het kind hard nodig heeft. Pas als het kind op die manier voorbereid is, komt de seks om de hoek kijken.

Huilen en nee zeggen?

Wanneer de seksualiteit zijn intrede doet, is het kind vooral in de war. Soms heeft het kind niet eens door wat er precies gebeurt, heeft het er nog geen woorden voor. Sommige kinderen zijn erg jong wanneer het misbruik begint. En soms voelt het kind diep van binnen wel dat het niet oké is wat er gebeurt, maar het wil wél die snoepjes. Het wil wél die aandacht. Het kind wil wél bijzonder en groot gevonden worden. Soms wordt de verwarring extra groot, omdat het lichaam wél meewerkt. De misbruiker is dan degene die het kind vertelt: ‘Zie je wel, je vindt het fijn.’ En het kind gelooft. Het kind vertrouwt. Want in de wereld van kinderen zijn de volwassenen maatgevend.

Hoe kun je nee zeggen als je in de war bent?

De verwachting dat een kind in zo’n situatie nee zegt, is onrealistisch. Het overheersende gevoel is verwarring. In die verwarring ga je misschien wel huilen, maar zoek je troost bij de misbruiker die jou immers zo bijzonder vindt. Een kind weet niet beter. Een kind weet niet waar je hulp kunt zoeken.

Hoe kun je kinderen hier op voorbereiden?

Waar je kinderen maar beter van te voren op kunt voorbereiden is dat je in de war kunt raken als iemand zomaar aan bepaalde lichaamsdelen zit. Dat je soms niet weet of dat oké is of niet. En dat je daar altijd met mama of papa over kan praten. Ook als degene die het met je doet, zegt dat je er niet over moet praten. Júíst als degene die het met je doet, zegt dat je er niet over moet praten.

Leer je kind dat het altijd bij je mag komen

Wees de misbruiker voor en leer je kinderen dat ze met alles, ook rare dingen, ook dingen waarvan ze denken dat je boos zult worden, bij je kunnen komen. Dat mama of papa dan misschien wel boos zullen worden, maar altijd blij zijn dat je het komt vertellen.

Leer je kind dat zijn/haar lichaam van hem/haar is

Dat het lichaam van het kind is, lijkt heel vanzelfsprekend, maar dat is het zeker niet. Nog steeds zie ik het om me heen gebeuren: ‘Geef oma eens een kusje’, als oma op bezoek komt. Het kind heeft daar misschien helemaal geen zin in. ‘Doe niet zo raar’ is dan de opmerking van de ouder. Alsof het kind altijd maar klaar moet staan om te voldoen aan de verwachtingen van de volwassene. Want voor wie is dat raar? De ouder die zich tegenover oma schaamt? De oma, die verwachtingen heeft die de kleinkinderen moeten waarmaken? Wanneer je een kind hierin forceert, leert het kind dat het geen recht heeft om hierin zijn of haar eigen keuzes te maken. Een les waar een misbruiker gretig misbruik van zal maken.

Leer je kind dat bepaalde zones niet oké zijn om aan te raken

Dit is een duidelijke boodschap: alles wat onder de bikini of zwembroek zit is privé. Het is nooit oké dat iemand daar zomaar aankomt. Dat mag het kind zelf niet bij een ander doen en dat mag niemand bij het kind doen. Wanneer dat toch gebeurt, is het belangrijk dat het kind dat altijd komt melden. Het hoeft niet te zijn dat er dan iets aan de hand is. Dat het kind in zijn broek heeft geplast en de juf op school heeft hem/haar gewassen. Dan kun je, op het moment dat het kind dat komt vertellen, zeggen: dat was oké.

En wat als er een grens overschreden wordt?

Als er een grens overgegaan is door een ander heb je iets uit te zoeken. Is het een ernstig vergrijp? Hoe alarmerend is het? Gaat het om kinderen onderling dan kun je met behulp van het vlaggensysteem kijken of het om ernstig afwijkend gedrag gaat. Is dat het geval, dan is hulp van buitenaf noodzakelijk. In veel gevallen is er met een waarschuwing en met in de gaten houden of de waarschuwing ‘landt’ al veel op te lossen.

Geen paniek zaaien, maar wel ingrijpen

Als er een volwassene bij betrokken is, dan is het feit dat je kind dit vertelt, in principe hét moment om in actie te komen. Zorg in elk geval dat het misbruik stopt. Bescherm je kind. Dat kan bijvoorbeeld door naar de politie te gaan en aangifte, dan wel melding te doen.

Voor meer tips kijk op ‘de 5-b’s als je kind seksueel misbruikt is