De vraag van Amanda: ‘Wat is normaal?’

De vraag van Amanda: ‘Wat is normaal?’

In de serie vragen van lotgenoten vandaag de vraag van Amanda. Natuurlijk is ‘Wat is normaal?’ een heel brede vraag, maar waar het Amanda om gaat is hoe mannen en vrouwen met elkaar omgaan. Wat is normaal in de omgang op het werk, privé en in de sociale situatie. In deze blog ga ik voor de leesbaarheid even de mannen als ‘seksueel intimiderend’ aanwijzen en vrouwen als slachtoffer. Natuurlijk kan het heel goed andersom ook gebeuren, maar de praktijk wijst uit dat dit vaak de verhoudingen zijn.

Normaal is cultuurafhankelijk

Wat normaal is hangt natuurlijk af van de cultuur waarin je woont en wat de geldende afspraken zijn. Die cultuur kan ook nog eens verschillen per situatie. Wat normaal is bij jou thuis is wellicht als je op bezoek bent bij een ander niet passend. Dat kan voor bijzonder genante situaties zorgen.

Als 19 jarige ben ik naar Amerika gevlucht, om de thuissituatie met het seksueel misbruik te ontlopen. In Amerika heb ik 6 jaar gewoond en ik voegde mij naar de lokale normen. Terug in Nederland deed ik heel Amerikaans: Ik was op bezoek bij een vriendin en toen mijn glas leeg was dook ik zelf zo de koelkast in. Ineens waren alle ogen op mij gericht. Wat deed ik fout? 

Wat ik me niet had gerealiseerd is dat in Nederland mensen veel vaker en sneller bij een ander thuis worden uitgenodigd, maar dat dit niet meteen betekent dat je ‘eigen’ bent. Amerikanen ontmoeten elkaar eerst een keer of tig in een bar of restaurant. Als je bij hen thuis komt dan ben je ‘binnen’ en betekent ‘make yourself at home’ ook letterlijk: zorg zelf voor je eigen drinken.

Normaal is een afspraak

Wat normaal is in een bepaalde situatie is gebaseerd op expliciete en impliciete afspraken. De expliciete afspraken staan in reglementen en wetten. Daar staat bijvoorbeeld in dat je anderen niet mag lastigvallen met seksuele opmerkingen in een werksituatie, iets wat in de kroeg juist wél weer passend kan zijn. Overigens betekent ook in de kroeg ‘geen interesse’ dat verdere dubbelzinnige opmerkingen in dezelfde richting grensoverschrijdend zijn en dus ongewenst. De impliciete afspraken zijn moeilijker te duiden. Die kun je alleen uitvinden door er vragen over te stellen en door daarin ook keuzes te maken.

Wat is normaal op het werk?

Wanneer je op het werk met elkaar omgaat is het normaal dat er géén ondertoon van seksualiteit in de conversatie zit. Dat betekent niet dat seksualiteit of relaties geen onderwerp van gesprek kunnen zijn, maar het is de toon die de muziek maakt. Opmerkingen als ‘Daar zou ik wel een keer een beschuitje mee willen eten’ of ‘Wat een lekker sletje’ zijn beslist niet acceptabel. Ook niet in typische mannenberoepen. Overigens is wat normaal is niet altijd hetzelfde als wat ‘gangbaar’ is. Helaas is het in veel sociale situaties gangbaar om dit soort opmerkingen te maken.

Soms zijn mannen onwetend

De meeste mannen maken zich liever niet schuldig aan seksuele intimidatie. Dit is mijn stellige overtuiging. Veel vrouwen doen er in situaties waarin zij zich onprettig bejegend voelen het zwijgen toe. Helaas zijn we als vrouwen vaak te weinig assertief om te zeggen: ‘Hé, zo praat je niet over vrouwen/mij’. Natuurlijk zijn er mannen die er op kicken om vrouwen te onderdrukken, maar voor een deel van de mannen geldt dat ze simpelweg niet het signaal krijgen dat het niet oké is om seksualiserend over vrouwen te praten. Sommige mannen denken werkelijk dat ‘lekker sletje’ een compliment is!

Sociale schaamte

De tweede reden is sociale schaamte. Dit is het effect dat degene met de grootste mond de lachers op zijn hand krijgt. Er is lef voor nodig om in de volle voetbalkantine op te staan en te zeggen: ‘Ik vind het niet prettig zoals jij over vrouwen praat’. Daar is heldenmoed voor nodig en maar al te vaak is er één grootbek en 50 oncomfortabele zwijgers. Als de 50 zwijgers zouden weten hoeveel bijval ze krijgen als ze op zouden staan, dan zou het beeld snel veranderen.

Normaal is aan verandering onderhevig

Vroeger was het normaal dat vrouwen thuis zaten, voor de kinderen zorgden en weinig te zeggen hadden in de maatschappij. Inmiddels is dat danig verandert en wij zijn opgegroeid in een wereld waar de vrouwen vóór ons hard geknokt hebben voor gelijke rechten en daarin in elk geval deels geslaagd zijn. De generatie na ons zal een andere wereld treffen waarin zeker op het gebied van seksuele omgangsnormen een en ander zal zijn veranderd.

Wat normaal is, daar kunnen wij invloed op hebben!

De wereld is aan het veranderen. Het beste is dat te zien aan de veranderende mores over wat we ‘date-rape’ zijn gaan noemen. In het verleden was een meisje dat met een jongen op stap ging een ‘slet’. Als zij dan verkracht werd, was dat haar verdiende loon. Ze moest zich schamen. ‘Had ze maar niet zo’n kort rokje moeten dragen’. Tegenwoordig gaan er duidelijk steeds meer stemmen op om dit soort ‘victim blaming’ een halt toe te roepen. In Amerika zijn ze de wetgeving aan het wijzigen zodat er duidelijk in komt te staan dat alléén een nuchter(!) en helder ‘ja’ instemming is met seksueel contact. Een meisje dronken voeren en dan zeggen dat ze gewillig was is dus verkrachting, onder de nieuwe wet.

Oproep: Help mee bepalen wat normaal is

Hoe kun je helpen bepalen wat normaal is? In wat voor wereld onze kinderen straks opgroeien? Dat kan alleen door je stem te laten horen voor wat jij vindt dat normaal is. Want 50 zwijgende mannen in een voetbalkantine houden een ‘rape-cultuur’ in stand als zij zich niet uit gaan spreken voor de normen die zij willen. Vandaar een oproep aan mannen:

Heel concreet actieplan voor mannen

Tips over hoe jij als man kan zorgen dat vrouwen zich veilig voelen om je heen.

  • Vraag vrouwen naar hun beleving over hoe er (in jouw kringen) over vrouwen gepraat wordt
  • Grijp in als je grensoverschrijdingen waarneemt. Zeg minstens dat jij het niet op prijs stelt
  • Wees alert op de grens tussen een compliment en een grensoverschrijdende opmerking (een compliment gaat over de persoon, een grensoverschrijdende opmerking gaat over een lichaam)
  • Laat je gevoel spreken. De meeste mannen voelen wel als iets grensoverschrijdend is, maar stoppen dit gevoel weg
  • Spreek je uit als de gelegenheid zich voordoet, tegen seksualiserend gedrag jegens vrouwen.
  • Deel onderstaand filmpje over hoe belachelijk seksualiserend vrouwen in reklamefilmpjes geportretteerd worden en praat er serieus over met je vrienden. (let op: de inhoud van het filmpje kan confronterend/triggerend zijn)

Concreet antwoord aan Amanda

‘Wat is normaal?’ is een vraag die niet gemakkelijk en eenduidig te beantwoorden is. In een oud liedje van Robert Long staat de tekst:

‘Ach ieder mens moet elke dag opnieuw beslissen.
Hoever hij gaan wil en hoeveel hij accepteert.
Als je alleen maar aandacht schenkt.
Aan wat een ander vindt of denkt.
Dan wordt je steeds weer in een hoek gemanoeuvreerd’

Wat normaal is bepaal je voor een deel zelf. Door wat je wel en niet accepteert van de ander. Voor een deel bepaal je het samen, door te praten over wat je wél en niet acceptabel vindt. Het makkelijkst doe je dat in eerste instantie met de mensen die dicht bij je staan. Samen sta je daarin sterker. Vandaar dat ik het toejuich dat je mij deze vraag hebt gesteld.

Wat vertel ik de kinderen over mijn incest-verleden?

De vraag van ‘Mooiezooi’: Wat vertel ik de kinderen over mijn incest-verleden?

Deze vraag van ‘Mooiezooi’ is er echt eentje om over na te denken. Wanneer je incest of seksueel misbruik hebt meegemaakt, dan ben je nooit het enige slachtoffer. Je hele netwerk, familie, partner, vrienden, iedereen heeft er direct of indirect mee te maken. Zelfs wanneer je het goed verwerkt hebt, heeft het veel invloed gehad op je leven. Daarmee heeft het zijn impact op iedereen die van je houdt.

Mooiezooi geeft aan dat zij haar eigen incest verleden goed verwerkt heeft en niet zal instorten als ze het haar kinderen zou vertellen, maar vraagt zich af of het voor de kinderen (puberleeftijd) niet te belastend zal zijn. Het is niet niks wat je een kind vertelt, over hun opa in dit geval, zelfs al zien de kinderen opa nooit. Is het beter om het verleden te laten rusten?

Vragen voor ouders die seksueel misbruikt zijn:

  • Moet ik het de kinderen vertellen?
  • Wat is een goede leeftijd om het te vertellen?
  • Hoe vertel je zoiets?

Leren omgaan met de realiteit

Kinderen zijn de wereld nog aan het leren kennen. Ik ben een groot voorstander van leven in de realiteit. Helaas is de wereld geen sprookjesparadijs (al kan het er in sprookjes overigens ook behoorlijk gewelddadig aan toe gaan). Je taak als ouder is niet om je kind te behoeden voor al het ‘kwade’ in de wereld. Jouw taak is om hen de tools, het vertrouwen en de ruimte te bieden om te leren omgaan met de wereld. Daarbij hoort ook de realiteit van incest en seksueel misbruik.

In Nederland wordt 1 op de 4 meisjes seksueel misbruikt

De realiteit is niet anders en de kans dat jouw kind te maken krijgt met seksueel misbruik is gewoon 25% als het een meisje betreft. Jongens scoren 1 op de 6 en dat komt neer op 16%, ook zeker niet te verwaarlozen. De kans dat een kind bijvoorbeeld aangereden wordt is vele malen kleiner (minder dan de helft). Toch vertellen we kinderen al van kleins af aan uit te kijken met oversteken. Op dezelfde manier denk ik dat we kinderen van jongs af aan moeten vertellen over seksueel misbruik.

Een gewaarschuwd mens telt voor twee

Zou ik adviseren om het de kinderen te vertellen? Jazeker zou ik dat. Ik zou zelfs zeggen, zo vroeg mogelijk. Kinderen krijgen absoluut iets mee van wat er speelt en als ze het fijne er niet van weten, gaan ze zelf invullen wat er aan de hand is. Kinderen hebben daarbij ook nog de neiging om de schuld naar zichzelf toe te trekken. Wanneer ze van jou horen wat er aan de hand is, kunnen ze ook met hun vragen bij jou terecht.

Hoe licht je een kind in over je incest-verleden?

Hoe je een kind inlicht over het verleden is van veel factoren afhankelijk. De leeftijd van het kind is natuurlijk belangrijk, maar ook de aard van het kind. Kinderen zijn best in staat om te begrijpen, al vanaf heel jong, dat opa vervelende dingen heeft gedaan en dat je hem daar de kans niet meer voor wilt geven. Het vertellen is gelijk een mooie aanleiding om eens met je kind te praten over grenzen. Vanaf een jaar of twaalf snappen kinderen zeker waar het over gaat als je het over incest of seksueel misbruik hebt.

Praten over (on)gezonde seksualiteit

Wanneer je zelf al door het proces van helen heen bent en je kunt er goed over praten, zou ik de kinderen op de hoogte brengen. Net zoals je waarschuwt voor het verkeer, je hen voorlicht over de mechanische aspecten van seksualiteit, zou ik hen ook vertellen over wat er gebeurt als het mis gaat. Als iemand over je grenzen gaat en wat je kunt doen als dat gebeurt. Gezien het feit dat de gemiddelde leeftijd waarop seksueel misbruik begint acht jaar is, kan je er volgens mij niet vroeg genoeg mee beginnen om kinderen daar bewustzijn op te geven. Dat het jou overkomen is, maakt je dan gelijk tot de expert en degene aan wie ze dat soort moeilijke dingen kunnen vragen.

Wat als je het nog niet goed verwerkt hebt?

Als je het verleden nog niet goed verwerkt hebt, denk ik ook dat het van belang is dat de kinderen op de hoogte zijn van wat er is gebeurd. Ze hoeven geen details te weten, maar als jij als vader of moeder nog in therapie bent, triggers hebt of depressieve buien, dwanghandelingen of welke van de lange termijn effecten van seksueel misbruik dan ook, dan hebben je kinderen daar mee te maken. Het is van groot belang dat ze snappen dat het niet hun schuld is, dat ze weten waar het vandaan komt, op hun eigen niveau. Als je er zelf niet over kunt praten, is het een goed idee om je partner of een vertrouwenspersoon te laten vertellen. Op die manier hebben ze gelijk ook weer iemand waar ze met vragen naar toe kunnen.

Praat over de betekenis van incest en seksueel misbruik, niet over de details

Ik denk dat geen enkel kind zit te wachten op de details van wat je precies met opa moest doen. Wat van belang is, is dat het kind snapt welke nare gevoelens erbij komen kijken. Dat het soms niet eens hele grote dingen hoeven te zijn, maar dat niemand het recht heeft om je dat nare gevoel te geven. Dat het kind snapt dat dat is waarom het verboden is om over andermans lichamelijke grenzen te gaan.

De winst van zo’n gesprek

Een gesprek over je eigen verleden is een goede gelegenheid om het met je kind te hebben over grote thema’s. Over wat respect is, wat grenzen zijn en hoe je het beste met seksualiteit kunt omgaan, om te voorkomen dat je een ander pijn of verdriet doet. Je kunt het hebben over hoe je omgaat met druk van anderen, als het om je eigen grenzen gaat. En je kunt nog maar eens benoemen dat je kind met al zijn of haar problemen bij je kan komen.

Leestip: De stem van het kind van Hanny Lynch

Het boek is een serie interviews van (inmiddels volwassen) kinderen met ouders die seksueel misbruikt zijn. Ik schreef een review en je kunt het boek ook meteen daar bestellen. Zie: Recensie ‘De stem van het kind’.

De vraag van Ivonne: Gonnie’s reactie

In mijn laatste eZine vroeg ik mensen wat zou kunnen helpen om van deze website een breed gedragen platform te maken waar niet alleen ik, maar ook andere overlevers hun ervaringen, hun tips en hun oplossingen voor van alles kunnen delen.

Gastblog: Gonnie’s reactie

@ de vraag van Ivonne:

Wat mij de heel erg geholpen heb en nog steeds helpt, is creatieve uiting.
Het is vooral wegen vinden om het (moeten) zwijgen te verbreken.
De angst voorbij.

Stap voor stap mezelf weer durven laten zien.

Vorig jaar heb ik een blanco a4 boek gekocht.
Hierin staan schetsen, tekeningen, woorden.
Deze gebruik ik basis, om meer woorden te geven aan het misbruik, de impact er op in mijn leven.

Mijn advies naar andere die net als ik, te maken hebben gehad met seksueel misbruik:
pak; pen, papier, schaar, potloden, viltstiften, krijt, klei
en laat je handen het werk doen.
Zoek een creatieve manier, als woorden nog onvoldoende zijn.

Je mag er zijn! Kijk naar een rups, wij weten dat hij een hele mooie vlinder zal worden. Of hij dat ook weet, weet ik niet. Maar hij maakt wel een gaatje in zijn cocon en komt op een dag te voorschijn. Ook jij bent zo’n mooie vlinder, je mag je tonen aan deze wereld.

Hartelijkgroet

Gonnie

Creatieve producten

Ook creatieve bijdragen zijn welkom! Hieronder een schilderij en een gedicht van Gonnie.

SAMSUNG DIGITAL CAMERA

Groei 2014 Gonnie

Rode rozen in houten

planken harten.

Rood:

De kleur van levenskracht en strijd,

De kleur van openheid,

De kleur van passie en liefde,

De kleur van vrede en verbondenheid,

De kleur van warmte, van vuur en vlam,

De kleur van leven, door groeipijn heen.

Rood:

De kleur van verandering en passie,

De kleur van gedrevenheid,

De kleur van tot actie overgaan,

De kleur van verlangen en hoop,

De kleur van liefde en pijn in het hart,

De kleur van overwinning;

van gemis en pijn.

Rozen:

Ik ben gegroeid; in liefde, vreugde en genegenheid,

Gegroeid in liefde en vertrouwen, kunnen ontvangen.

Rozen: leven en liefde, een strijdt tegen pijn.

Rozen: een teken van verlangen en hunkering.

Een rode roos:

Er is liefde en respect.

Deels nog in de knop, deels open.

De knop, voor de puurheid en liefdevol contact

Open roos: gerijpte vriendschap en liefde

Wit, in de roos: echte, oprechte liefde

Geestelijke puurheid en oprechtheid,

Gelijkheid en waardigheid ten aanzien van elkaar.

Liefdevolle afhankelijkheid van elkaar,

Wederzijds vertrouwen

Samen zijn,

Verbondenheid,

Eenheid.

Houten planken:

Ik mag grenzen stellen.

Een hart omringt door een hart.

Bescherming en verbondenheid.

Groei in openheid,

Groei in kwetsbaarheid.

Groei in liefde en verbondenheid

Groei in vriendschap en contact.

Zichtbaarder geworden.

Nog nodig:

Verdieping

Evenwicht eerdere contacten

Plek binnen gezin

Meer mezelf laten zien,

Op werk en in gezin van herkomst.

Is het ook seksueel misbruik als je geen nee hebt gezegd?

Ik heb nooit nee gezegd

De vraag van ‘Minimuts’: ‘Is het ook seksueel misbruik als je geen nee hebt gezegd’ vraagt wat uitleg over haar omstandigheden. Als meisje van vijftien jaar leerde zij een jongen van achttien kennen. Ze kregen verkering en eigenlijk zonder overleg hoorde seks daar bij. Als naïef meisje van vijftien jaar is ze er gewoon in mee gegaan. Toen ze een keer niet wilde kreeg ze een tirade: ‘Je moet niet zeiken en gewoon met je benen wijd gaan liggen, want daar zijn vrouwen voor’. 

Gaat het hier om seksueel misbruik?

Formeel en wettelijk is dit seksueel misbruik. Leeftijdsverschil en overwicht maken dat zij, op geen enkele manier, kon protesteren en toen zij wél aangaf het niet te willen, is ze in feite verkracht. Als kind (en met 15 voel je je al heel wat, maar je bent nog niet volwassen) heeft zij hier geen enkele keuzevrijheid in gehad. Dus ja, in dit geval is er sprake van seksueel misbruik.

Dit is seksueel misbruik

Ik heb eerder een blog geschreven over de definitie van seksueel misbruik. Dit staat op GezondTotaal, een website waar ik regelmatig een expertbijdrage lever. De conclusie van mijn artikel is, dat waar het de wet betreft, de grenzen helder en duidelijk zijn, terwijl het in je beleving heel anders kan zijn. Wat is er nou belangrijke vragen om jezelf te stellen als je wilt weten of wat je is overkomen seksueel misbruik is?

Was de seks vrijwillig?

Soms is seksueel misbruik bruut en gedwongen. Maar veel vaker zit de onvrijwilligheid in omkopen en psychologische druk. De dader maakt je wijs: ‘Je vindt het fijn’ of ‘Het hoort zo’. Als je zelf geen keuze hebt of je er aan meedoet of niet, dan is het seksueel misbruik. Dit is zeker bij Minimuts aan de hand. Wanneer zij nee zegt wordt haar nee immers niet gerespecteerd.

Was er psychologische druk?

 

Ook zonder geweld kan het zijn dat je niet het idee hebt dat je een keuze hebt. Bijvoorbeeld doordat de dader beloningen geeft, zodat je denkt dat je er aan hebt meegewerkt. Hij of zij betaalt je dan in snoep, cadeautjes of geld, maar ook in aandacht of een vriendelijk woord. Door iets voor de seksuele handelingen te geven, maakt hij of zij je medeplichtig. Je raakt daardoor in de war en houdt je mond.

Was de seks gelijkwaardig?

Als de ander veel groter is dan jij en heeft hij of zij alleen daardoor al overwicht. Bovendien is het niet zo moeilijk om een kind of puber te overbluffen. De volwassene heeft je dan al snel het overwicht. Net die ongelijkwaardigheid maakt dat je je overweldigd kunt voelen. Per definitie is seks tussen volwassenen en kinderen dus niet gelijkwaardig.

Maakt het uit wie het initiatief tot contact neemt?

Voor de wet maakt het niet uit wie het initiatief tot contact neemt en voor het gevoel eigenlijk ook niet. Als je op enig moment het gevoel krijgt dat je niet meer terug kunt, dat je overgeleverd bent aan de ander, dat je géén nee meer kunt zeggen, zonder dat daar nare consequenties aan zitten, dan word je seksueel misbruikt.

Maakt het uit of je er wel of niet van hebt genoten?

Fysiek gaat je lichaam reageren, zeker als de dader daar zijn best voor doet. Sommige daders doen dat, ook weer om het kind een gevoel van medeplichtigheid te geven. Maar dat betekent niet dat je het ook wilde. Ook dan is het nog steeds seksueel misbruik.

Maakt het uit of er geslachtsgemeenschap heeft plaatsgevonden?

Ook als hij of zij je niet aanraakt, kan er sprake zijn van seksueel misbruik. Als iemand je dwingt om de badkamerdeur open te laten en steeds binnenkomt als je staat de douchen, omdat hij of zij daar opgewonden van wordt, is dat seksueel misbruik. Iemand die een kind ‘alleen maar’ streelt terwijl hij/zij zichzelf bevredigt pleegt seksueel misbruik. Iemand die een kind dwingt om naar seksuele beelden te kijken, pleegt seksueel misbruik.

Heb je een bijzondere relatie

Soms maakt de misbruiker je wijs dat je een bijzondere relatie hebt. Dat je al zo wijs en groot bent voor je leeftijd. Laat je niets wijsmaken: verreweg de meeste misbruikers hebben niet maar één slachtoffer, maar gemiddeld zelfs 30. Hoezo een bijzondere relatie?

Alleen een ja is ja

We zijn er niet mee opgevoed, maar in feite is alleen een helder een bewust ja voldoende om tot seks over te gaan. Kinderen worden door de Nederlandse wetgeving in bescherming genomen. In feite zegt de wet dat een kind geen ja kan zeggen tegen seks. Zelfs als jij het zou willen mag het niet en is het seksueel misbruik, tot je 16 jaar bent. Maar ook als je ouder bent is het seksueel misbruik of verkrachting/aanranding als er iets gebeurt waar jij geen helder en bewust ja op hebt gezegd. Als iemand je dronken voert en je gaat er mee naar bed, ben je dus verkracht.