Recensie: De som der delen van Thérèse Evers

De som der delen

Boek: De som der delen van Therese EversHet boek ‘De som der delen’ van Thérèse Evers vertelt het persoonlijke verhaal van een zedenrechercheur, Jo in haar worsteling met seksueel misbruik. Op een knappe manier vlecht Therese haar persoonlijk verleden door de actuele praktijk van de afdeling Zeden van de politie. Alle gebeurtenissen die de hoofdpersoon meemaakt zijn autobiografisch. De zaken die vanuit de politiepraktijk beschreven worden zijn realistisch, hoewel vanwege ambtsgeheim natuurlijk gefictionaliseerd.

Het begin verrast en boeit meteen!

Er is vanaf de eerste alinea geen twijfel mogelijk: je bevind je in een spannend verhaal. Ik ben zelf geen fan van het genre ‘horror’ of echt enge verhalen en even twijfelde ik of ik verder zou lezen. Gelukkig was de scene een droom en hoewel er absoluut heftige dingen in het boek beschreven staan, is het boek geen horror. De spanning is functioneel en dienstbaar aan het verhaal. De hoofdpersoon Jo reflecteert op wat er gebeurt in haar werk, in haar relatie en relateert dat aan haar verleden van seksueel misbruik.

Een nieuw genre: De therapeutische roman?

Ik vind het bijzonder knap hoe Thérèse ons meeneemt in de innerlijke gedachten van Jo. Intens herkenbare processen beschrijft ze vanuit de eerste persoon. Bijvoorbeeld haar tweestrijd in haar relatie, waar ze enerzijds zich zou willen binden en anderzijds het benauwd krijgt bij het idee alleen al. Flashbacks, dromen en herbelevingen illustreren het innerlijk conflict.

Of toch: De spirituele roman?

De vergelijking met Paulo Coelho dringt zich aan mij op. De schrijfster is zeker zo begaafd als Coelho en de thematiek is dezelfde: De spirituele zoektocht naar zichzelf. Wellicht door de autobiografische elementen is het boek zeer geslaagd in zijn opzet. Het illustreert heel mooi de pijnlijke weg om weer héél te worden die iemand die seksueel misbruikt is te gaan heeft.

Prachtige illustratie van succesvolle dissociatie

De zedenrechercheur Jo doet haar werk goed, dankzij een goed functionerende splitsing in haar persoonlijkheid. ‘De koude kamer’ in haar hoofd is de plek waarvandaan ze haar werk kan doen, zonder dat haar gevoelens haar overspoelen. Er zijn in het werk de actuele gevoelens: hoe je betrokken raakt bijvoorbeeld bij twee meisjes van 17 die bruut verkracht zijn. Maar er is ook altijd de link naar het verleden. Als die geraakt wordt is, het tijd voor de koude kamer. Het maakt haar een keigoede zedenrechercheur, analytisch en scherp. Alleen als de druk te groot wordt, werkt de koude kamer niet meer…

De fragmentatie van haar persoonlijkheid

De auteur combineert het beeld van een geslaagde carrierevrouw met de, door nachtmerries geplaagde, overlever van seksueel misbruik die huilend in haar bed plast. De schaamte, de verwarring, de misplaatste schuldgevoelens, alles krijgt een plek in het boek.

Op zoek naar begeleiding

Met gezonde tegenzin gaat zij uiteindelijk op zoek naar begeleiding. Ze heeft er weinig vertrouwen in, vooral omdat een deel van haar seksueel misbruik gepleegd is door haar psychiater in een gesloten jeugdinrichting. Dat zij uiteindelijk toch naar therapie gaat, komt deels doordat ze haar werk niet langer kan doen en deels omdat haar lief haar niet loslaat.

Integratie: de som der delen

De hoofdpersoon gaat steeds meer delen van zichzelf integreren. Langzaam maar zeker bouwt ze uit de stukken, waarin ze uit elkaar gevallen is, één geheel. Herkenbaar is zeker ook de angst voor verlies: zal ze haar werk nog kunnen doen als ze de koude kamer in haar hoofd opdoekt? De therapeut vraagt haar om vertrouwen te hebben, zonder te beloven dat ze haar werk weer zal kunnen doen: een belangwekkend onderscheid.

Wat levert het boek je op?

Als je zelf seksueel misbruikt bent, kun je inspiratie putten uit de manier waarop de hoofdpersoon uiteindelijk haar heling ter hand neemt. Pas goed op jezelf: er staan nogal wat scene’s omschreven die kunnen triggeren. Overigens is dat niet erg, het kan je zelfs helpen, mits je in staat bent om de triggers te verwerken, zodat ze kunnen helen.
Wanneer je zelf geen seksueel misbruik hebt meegemaakt, maar wel interesse hebt in de materie geeft het boek je een geweldig, persoonlijk en spannend inkijkje in de binnenwereld van iemand die seksueel misbruikt is. Daarnaast geeft het boek je een idee van hoe het werk van de zedenpolitie eruit ziet.

Wat doet het boek met mij?

Ik heb in lange tijd niet zo’n intrigerend boek gelezen als ‘De som der delen’. Het nam me mee in de beleving van een ‘ander slachtoffer’ op een manier die ik nog niet eerder had meegemaakt. Onder het lezen merkte ik dat ik intens meeleefde en mijn leven met het hare ging vergelijken: ‘Oh, dat had ik ook’. Het maakte me ook nieuwsgierig naar de auteur. Het lijkt me een bijzonder mens, die ook nog eens fenomenaal goed kan schrijven.

Waar is het boek te koop?

Het boek is direct te bestellen via de boekenwinkel. Daar staan nog meer interessante boeken over seksueel misbruik.

Wat het meeste pijn doet

Wat het meeste pijn doet

Martin Luther KingMartin Luther King zei: ‘In the end, what hurts the most is the silence of our friends’. Wat het meeste pijn doet, ook bij seksueel misbruik, is dat er altijd omstanders zijn die ‘iets’ hebben gezien, ‘iets’ hebben gemerkt maar die niets hebben gedaan. Hoe komt dat toch? Dat we met zijn allen zo onmachtig lijken, als het gaat om seksueel misbruik?

Je denkt niet aan je buurmeisje

Je hoort 1 op de 3. Dan denk je niet meteen aan je buurmeisje. Je denkt niet meteen aan je eigen kind. Je denkt aan ‘die arme zielige kindertjes’ die het betreft. Je denkt niet aan die opstandige puber die de buurt onveilig maakt met zijn of haar scooter. Je kijkt eens rond op het schoolplein en je kunt je er geen voorstelling bij maken.

  • Zou het dat jongetje bij die boom daar zijn?
  • Of dat meisje dat in haar eentje op de schommel zit?
  • Of toch het populairste meisje uit de klas met dat nét te korte rokje?

Je weet als ouder toch echt niet waar je op moet letten?

Je denkt dat je iets waarneemt

Je intuïtie speelt op en je hebt een onderbuikgevoel. Je denkt dat je iets waarneemt dat op seksueel misbruik zou kunnen duiden. Toch doe je nog steeds niets. Wat als je het mis hebt? Wat zijn de consequenties? Mag je je wel bemoeien met andermans kind? Kun je het wel geloven over je eigen kind? Het doet pijn om dat te denken en het liefst wil je vluchten in onwetendheid. Maar wat als je het bij het rechte eind hebt? Wat als het werkelijk mis is?

De gevolgen van jezelf (niet) serieus nemen

Als jij signalen opvangt en je neemt ze niet serieus, je redeneert ze weg en onderneemt geen enkele actie dan weten we inmiddels wat de resultaten zijn. Volwassenen die als kind seksueel misbruikt zijn en geen hulp hebben gekregen, hebben vaak op latere leeftijd grote problemen. De pijn van het zwijgen van omstanders is groot. Wanneer je jezelf serieus neemt is de volgende vraag: ‘Wat kan ik doen?’

Je kan het niet alleen

Je kunt in zo’n geval maar beter niet alleen komen te staan. Je hebt anderen nodig om je waarneming te verifiëren, om jou te ondersteunen, om een plan te helpen bedenken over hoe je verder gaat. Je hebt kennis nodig over seksueel misbruik, over de signalen én de gevolgen op korte en lange termijn. Het is dus nodig dat je je zorgen gaat delen.

Hulp is nooit ver weg

Voor hulp kan je kijken in je directe omgeving. Wie staan er om jou heen die je kunnen bijstaan. Bij wie voel jij je veilig? Je kunt ook boeken lezen over seksueel misbruik, mijn boek ‘Helen van seksueel misbruik. Het trauma voorbij’ is een goed startpunt, maar er zijn nog meer mogelijkheden.

Een glimlach, een arm om de schouder, een vriendelijk woord

Onderschat nooit het belang en de impact die een glimlach, een arm om de schouder of alleen maar een vriendelijk woord kan hebben. Ik ben in mijn jeugd helaas weinig mensen tegengekomen die dit bij mij hebben gedaan. De meeste mensen konden niet door mijn stuurse puberhouding heen kijken. Veel verder dan een tante, waar ik een maand mocht logeren, kom ik niet. Best confronterend als ik er over nadenk.

Praten helpt. Luister jij?

Seksueel misbruik is een pandemie

In Nederland wees het onderzoek van de Nationaal Rapporteur inzake seksueel misbruik uit dat 1 op de 3 meisje voor hun 18e een negatieve seksuele ervaring opdoet. Wereldwijd ligt het gemiddelde op 1 op de 4, dus ook internationaal staan we er niet zo goed voor. Preventie is dan ook al lange tijd de focus van veel organisaties. Maar de cijfers lijken te verergeren in plaats van te verbeteren (in de jaren tachtig was het 1 op de 4). Meer van hetzelfde doen is volgens mij weinig zinvol. Wat dan wél?

We hebben elk oor nodig

Er zijn allerlei geweldige initiatieven van lotgenoten die gericht zijn op praten met elkaar. Daarnaast zou ik graag een andere ‘call to action’ doen. Naar de hele samenleving.

“I heard ten thousands whispering and nobody listening” – Bob Dylan

In het liedje ‘Hard rain is gonna fall’ verwoordt Bob Dylan wat ik bedoel.

Wie luistert er?

Ikzelf heb ervaren dat het waardevol is om je verhaal te vertellen. Maar daarnaast is er ‘gehoord worden’, door alle mensen die samen de maatschappij vormen. Niet alleen door lotgenoten, maar door iedereen. Door jou!

Wat heb je nodig om je te laten raken?

Mijn vak als schrijver is verhalen vertellen. Verhalen richten zich tot de luisteraar. Er zijn nagenoeg géén populaire boeken die alleen vertellen over traumatische, dramatische gebeurtenissen. Als een boek alleen maar ellendig is, worden we er niet door gegrepen. De meest populaire boeken (en films) hebben een happy ending. Dat begint bij Assepoester en dan gaat door tot Lord of the Rings. Want de verwachting van een happy end maakt dat we durven meeleven. Dan durven we ons te laten raken.

Levenslang is géén goed verhaal

De mythe dat je van seksueel misbruik levenslang last blijft houden, maakt het probleem niet beter. Levenslang is geen goed verhaal. Een goed verhaal laat je meeleven met de held of heldin, wetend dat er hoop is, dat het aan het einde altijd goed komt. Dat de held(in), geholpen door trouwe vrienden, zichzelf overwint en gelouterd uit de strijd komt. Afgezien van het feit dat levenslang geen góed verhaal is, IS HET OOK NOG EENS NIET WAAR.

Seksueel misbruik is geen hopeloze zaak

De boodschap dat het hopeloos is, dat je er maar mee moet leren leven, is crimineel als het gaat om seksueel misbruik. Je kúnt helen van seksueel misbruik. Het is hard werken en je moet door je ergste angsten heen, maar het kán wel! Tegenspoed en moeilijke tijden horen bij het leven en als je die overwint word je de held van je eigen verhaal. Je (her)schrijft je eigen geschiedenis. Dat is de uitdaging die er ligt voor mensen die seksueel misbruikt zijn. Natuurlijk zal niet iedereen het kunnen. Maar zonder hoop vaart niemand wel. Die hoop mag je iemand niet afnemen. Dan creëer je zelf levenslange slachtoffers.

Een beter verhaal: We hebben je nodig!

Iedereen heeft te maken met seksueel misbruik. Als je er over gaat praten met mensen in je omgeving zul je er achter komen dat ook jij mensen kent die seksueel misbruikt zijn. Met cijfers als 1 op de 3 kan dat bijna niet uitblijven. Juist als jij het zelf niet hebt meegemaakt, kun je van grote betekenis zijn om dit enorme probleem op te lossen. Wij hebben je nodig. Jij kunt de beste vriend van de held zijn. Wees Robin voor Batman. Wees Ron Weasley voor Harry Potter. Wees Gabriëlle voor Xena. Wees Obelix voor Asterisk. Want elke held heeft ondersteuning nodig. En het helen van seksueel misbruik vraagt heldenmoed.

Je taak als ‘sidekick’ is simpel: Luister en stel vragen

Je taak is om te luisteren. Vragen te stellen. Luister naar wat het voor ons betekende om op zo’n jonge leeftijd seksueel misbruikt te worden. Hoe het is om zo hulpeloos en alleen te zijn. Hoe moeilijk het is om opnieuw te leren vertrouwen. Hoe boos we zijn en hoe verdrietig. Door te luisteren hef je de eenzaamheid op. Daarvoor hoef je niets anders te doen dan luisteren en af en toe een vraag stellen. Kun je dat?

Luister naar alle verhalen

Niet iedereen kan het verhaal mooi vertellen. Niet iedereen is verhalenverteller. Toch hebben alle stemmen een luisteraar nodig. Vandaar deze lijst: ze bereid je voor op wat je tegen kunt komen als je gaat luisteren.

  • Sommigen van ons willen schreeuwen. Weet dan dat we schreeuwen omdat er niet geluisterd is. Laat weten je het hoort.
  • Sommigen willen choqueren. Weet dat we choqueren omdat we geshockt zijn. DAt we ons wild geschrokken zijn van wat ons overkwam. Luister naar onze shock.
  • Sommigen kunnen alleen maar fluisteren. Weet dat we wanhopig proberen om onze stem te laten horen. Luister, ook naar wat we nog niet kunnen verwoorden.
  • Sommigen kennen geen woorden. Luister naar wat ze schilderen, zingen of beeldhouwen.

Allemaal verlangen we ernaar gehoord te worden. En dat is waar jouw taak ligt. Luister! Help ons woorden vinden. Help ons om onszelf uit te drukken. Help ons gehoord worden.

Je hoeft het niet alleen te doen

Ook jij hoeft het niet alleen te doen. Sterker nog, het is af te raden om het alleen te doen. Zoek gelijkgestemden, mensen die net als jij ondersteuners (kunnen) zijn voor seksueel misbruikten. Luister naar elkaar en leer hoe je het beste kunt omgaan met de verhalen die je hoort. Zo kunnen we een land vol slachtoffers omtoveren tot een land vol helden.

Hulpverleners die het verschil maken!

Help, Ik word gestigmatiseerd!

De DSM 5, de dwingende diagnosecultuur van DBC’s en de tijdsdruk waaronder de meeste (reguliere) hulpverleners moeten werken: zij maken het voor de klant niet beter. Je krijgt een diagnose anders wordt er door de verzekering niet betaald. Naast een traumatisch verleden heb je nu ook een stigma. Vaak krijg je psychoactieve medicijnen met de nodige bijwerkingen. En dat terwijl je in feite een hele normale reactie hebt op wat er is gebeurd.

Seksueel misbruikt zijn, is geen diagnose

De realiteit is dat als je seksueel misbruikt bent je, afhankelijk van welk afweermechanisme en temperament je hebt, een grote diversiteit aan diagnoses kunt krijgen. Ben je introvert? Dan is het risico groot dat je een depressie als diagnose krijgt. Extravert? Dan ligt de borderline diagnose in het vizier. Verward? Dissociatieve Identiteits Stoornis (in één van drie of vier varianten, of een aan DIS gerelateerde stoornis). Ben je vooral bang? Dan heb je natuurlijk een angststoornis. Heb je nachtmerries en herbelevingen? Dan heet het PTSS, of bij seksueel misbruik meestal complexe PTSS.

Normale reacties op abnormale, bijzonder belastende omstandigheden

Stel je eens voor dat een reus van zes meter seks met je afdwingt. Dat zijn de verhoudingen waar je aan moet denken bij kinderen: een volwassene heeft alleen al door zijn formaat de overhand. Je bent bovendien nog niet zo slim: je hebt nog niet veel ervaring. Is het dan raar dat je in de war raakt? Is het raar dat je bang wordt? Verdrietig of boos? Als kind ben je daar toch niet op berekend.

De psychiater kijkt alleen naar je gedrag

Je hebt zes symptomen van dit, acht symptomen van dat: je gedrag wijst op stoornis zus en zo. Daar hoort het volgende behandelplan bij. Koud drie kwartier later sta je op straat met een recept en een verwijzing naar traumatherapie. In het vervolg van je behandeling wordt er niet meer gesproken over seksueel misbruik. Je hebt stoornis X, Y of Z en daar gaan we wat aan doen.

Het seksueel misbruik verdwijnt naar de achtergrond

Ineens heb je een stoornis, in plaats van een normale reactie op de ongezonde omstandigheden die seksueel misbruik heten. Je hulpverleners, als die ál op de hoogte zijn van het seksueel misbruik, focussen op je stoornis en het behandelplan. Je hebt zelf nauwelijks nog grip op wat voor therapie je aangeboden krijgt. Als een willoos slachtoffer, wordt je van de ene therapie naar de andere therapie gestuurd.

De pillen werken niet!

De meeste pillen zijn psychoactieve drugs die wellicht heel goed kunnen helpen bij mensen die daadwerkelijk psychotisch of schizofreen zijn. Maar dat was je helemaal niet: je had last van nachtmerries en soms overvielen herbelevingen je. Dan was je even de grip op het hier en nu kwijt, maar je had geen wanen! Het misbruik was je immers écht overkomen! Anti-depressiva hebben als bijwerking dat ze depressie of psychose kunnen veroorzaken of verergeren. Maar als de pillen niet werken, wordt er gesleuteld aan de dosis en soms naar een andersoortige pil gegrepen.

Seksueel misbruikt zijn is geen stoornis

Seksueel misbruik hoort niet thuis in de psychiatrie! Je bent niet psychotisch, je hebt geen bi-polaire stoornis, je bent geen borderline patiënt. Je bent seksueel misbruikt. Als gevolg daarvan heb je een aantal onhandige overlevingsmechanismen aangeleerd. Je kunt je verleden helen, het seksueel misbruik verwerken en daarmee zal ook je aangeleerde gedrag afnemen. Als je leert hoe jouw afweer werkt kun je er actief op ingrijpen. Dat kost tijd en je hebt er hulp bij nodig, maar het kan wél.

Begrijpen hoe het werkt, rouwen en helen

Je kunt leren hoe het werkt, hoe het misbruik jou heeft beïnvloed. Als je gaat zien hoe jouw afweermechanismen gerelateerd zijn aan het seksueel misbruik, kun je daarin andere keuzes maken. Dat is waar helen over gaat: erkennen wat er gebeurd is. Herkennen hoe het je heeft beïnvloed. Rouwen om het kind dat zoveel door heeft moeten maken. Helen. Je verhaal herschrijven met jou in de heldenrol, in plaats van in de slachtofferrol.

Geen gemakkelijke weg

Helen is geen eitje. Het onder ogen zien van je allerdiepste angsten behoort tot de taken van helen. Dat doe je niet zomaar. Daar heb je hulp bij nodig. Maar niet het soort hulp dat een stickertje plakt, een pilletje pakt en een therapie door je strot duwt. Je hebt hulp nodig die jou op maat gesneden is. Waar jij de regie over hebt. Zodat jij weer gaat ervaren dat de wereld niet bestaat uit enkel maar reuzen van 6 meter. Dat je zelf inmiddels ook groot bent. Dat jij in je eigen kracht kunt staan.

Gelukkig is er steeds meer hulp voorhanden!

Op mijn nieuwe website Hulpverlening na seksueel misbruik verzamel ik therapeuten en andere hulpverleners die ervaring hebben met de hulp na seksueel misbruik. Zelfstandig professionals die jou kunnen begeleiden bij waar jij mee worstelt. Op een manier die bij jou past! Daarom zoek ik een breed assortiment aan hulpverleners, want er is niet één soort therapie bij iedereen die seksueel misbruikt is past. Het is zelfs onwaarschijnlijk dat je aan één therapiesoort genoeg zult hebben.

Hulpverleners die het verschil maken

De mensen op mijn website hebben in elk geval ervaring met de hulp na seksueel misbruik. Elke therapeut heeft in elk geval een intakegesprek gehad. Sommigen zijn zelfs in seksueel misbruik gespecialiseerd. Er zijn diverse soorten therapie en elke therapeut beschrijft zelf wat hij/zij doet. Op die manier kun je kijken wie er het beste bij jou past.