Wie vangt je op als je seksueel misbruikt wordt?

Wie vangt je op als je seksueel misbruikt wordt?

We weten inmiddels allemaal wel dat seksueel misbruik meer voorkomt dat je denkt. Zo vaak zelfs dat mensen het moeilijk vinden om de officiële cijfers te geloven! Dat zijn schokkende feiten, dat 40% van onze meiden voor hun 18e een negatieve seksuele ervaring hebben. Maar liefst 10% van alle meiden krijgen te maken met ernstig seksueel misbruik, waarbij er sprake is van penetratie, gedwongen masturbatie of oraal contact. Maar wat ik ook heel schokkend vind, is dat maar liefst 70% van die meiden aangeeft dat ze niet goed opgevangen worden!

Opvang seksueel misbruik: de missende schakel

Opvang na seksueel misbruik is een belangrijke, missende, schakel. Het lijkt er op alsof we met zijn allen niet goed weten wat we er mee aan moeten. Dat is logisch want het is natuurlijk ook moeilijk. Als jouw kind of iemand die je goed kent seksueel misbruikt blijkt te zijn, wat doe je dan? Waar doe je goed aan? Moet je direct naar de politie, het AMK, moet je het ergens melden? Nog moeilijker wordt het als je alleen maar een vermoeden hebt. Als je een niet pluis gevoel hebt, maar je weet niet zo goed te duiden waar het over gaat. Dan denk je al gauw dat jij het fout hebt. Maar 40% betekent, dat je het maar al te vaak bij het juiste eind hebt.

Het zwijgen doorbreken

Als we seksueel misbruik willen oplossen dan zullen we onze gêne moeten overwinnen en het zwijgen rondom seksualiteit en seksueel misbruik zelf doorbreken. Van de kinderen kunnen we dat niet verwachten, die worden al van jongs af getraind in het stil zitten en doen wat de volwassene hen zegt. Een kind leren nee zeggen, is volgens mij erger dan nutteloos, het geeft ons een vals gevoel van veiligheid. ´Mijn kind zal nooit met een vreemde meegaan´ of ´Dat overkomt die van mij niet, die is mondig genoeg om van zich af te bekken´. Veel ouders van kinderen die seksueel misbruikt zijn hebben dit ook gedacht. Denk je heus dat jouw kind weerbaar is als het om volwassenen gaat? Als het om oudere kinderen gaat? Als ze opkijken tegen iemand?

Test je kinderen op hun weerbaarheid

Doe deze kleine test om te zien of ik gelijk heb. Zeg er desnoods bij dat het om een experiment gaat.

Vraag je kind eens om naar de deur te lopen. Vraag het vervolgens om weer te gaan zitten. Herhaal. Kijk eens hoe vaak je dit kunt herhalen zonder dat er protest komt.

  • En als je kind elke keer, als hij of zij dit doet, een snoepje krijgt?
  • Of een complimentje?
  • Of je dreigt met straf als hij of zij het niet doet?
  • Of iets anders waarmee je hem of haar kunt overhalen?

Blinde gehoorzaamheid is de vijand

Je wéét dat dit werkt, want zo voedt menigeen een kind op. Belonen als het iets goed doet: ´Knap kind, je hebt op het potje geplast’ Straffen als het iets doet dat je niet bevalt: ´Als je zo´n grote mond hebt, ga je maar even naar je kamer´ Ik ben niet tegen opvoeden, maar weet wel dat jij niet de enige bent die invloed heeft op jouw kind. Jouw kind gehoorzaamt om dezelfde redenen jou als elke potentiële misbruiker.

Als weerbaarheid niet werkt

Als weerbaarheid niet werkt (en we hebben net gezien waarom dat vaak niet werkt) helpt er nog maar één ding. Zelf waakzaam zijn, het beestje bij de naam durven noemen en zorgen dat je kind weet dat het altijd bij jou terecht kan.

En als het dan toch gebeurt?

Wie vangt de kinderen op? Meestal is het een vriendje of vriendinnetje die in vertrouwen genomen wordt, al zijn er ook veel kinderen die het nooit aan iemand vertellen. Weet jou kinder wat te doen als hij of zij dit van een ander kind hoort? Praat met je kinderen over seksueel misbruik. Want zelfs al is het niet jouw kind dat misbruikt wordt, de kans is heel groot dat er diverse misbruikte kinderen bij hem of haar in de klas zitten. Voorbereid zijn kan dan alle verschil maken.

Meepraten over opvang seksueel misbruik?

  • Wie ben jij in het leven van dat kind?
  • In het leven van die volwassene?
  • Weet jij wel hoe belangrijk je bent?
  • Hoe maak je dingen bespreekbaar?
  • Hoe vang je een kind op als het seksueel misbruikt is?
  • Wie vangt jou op als je dit van je kind hoort?

Deze en meer vragen spelen bij heel veel mensen. Daarom organiseer ik samen met Karin Höhle-Dikken een middag ‘Opvang seksueel misbruik’. Er zijn nog een paar plaatsen beschikbaar.

Lees hier meer over de middag ‘opvang seksueel misbruik’

Recensie: De som der delen van Thérèse Evers

De som der delen

Boek: De som der delen van Therese EversHet boek ‘De som der delen’ van Thérèse Evers vertelt het persoonlijke verhaal van een zedenrechercheur, Jo in haar worsteling met seksueel misbruik. Op een knappe manier vlecht Therese haar persoonlijk verleden door de actuele praktijk van de afdeling Zeden van de politie. Alle gebeurtenissen die de hoofdpersoon meemaakt zijn autobiografisch. De zaken die vanuit de politiepraktijk beschreven worden zijn realistisch, hoewel vanwege ambtsgeheim natuurlijk gefictionaliseerd.

Het begin verrast en boeit meteen!

Er is vanaf de eerste alinea geen twijfel mogelijk: je bevind je in een spannend verhaal. Ik ben zelf geen fan van het genre ‘horror’ of echt enge verhalen en even twijfelde ik of ik verder zou lezen. Gelukkig was de scene een droom en hoewel er absoluut heftige dingen in het boek beschreven staan, is het boek geen horror. De spanning is functioneel en dienstbaar aan het verhaal. De hoofdpersoon Jo reflecteert op wat er gebeurt in haar werk, in haar relatie en relateert dat aan haar verleden van seksueel misbruik.

Een nieuw genre: De therapeutische roman?

Ik vind het bijzonder knap hoe Thérèse ons meeneemt in de innerlijke gedachten van Jo. Intens herkenbare processen beschrijft ze vanuit de eerste persoon. Bijvoorbeeld haar tweestrijd in haar relatie, waar ze enerzijds zich zou willen binden en anderzijds het benauwd krijgt bij het idee alleen al. Flashbacks, dromen en herbelevingen illustreren het innerlijk conflict.

Of toch: De spirituele roman?

De vergelijking met Paulo Coelho dringt zich aan mij op. De schrijfster is zeker zo begaafd als Coelho en de thematiek is dezelfde: De spirituele zoektocht naar zichzelf. Wellicht door de autobiografische elementen is het boek zeer geslaagd in zijn opzet. Het illustreert heel mooi de pijnlijke weg om weer héél te worden die iemand die seksueel misbruikt is te gaan heeft.

Prachtige illustratie van succesvolle dissociatie

De zedenrechercheur Jo doet haar werk goed, dankzij een goed functionerende splitsing in haar persoonlijkheid. ‘De koude kamer’ in haar hoofd is de plek waarvandaan ze haar werk kan doen, zonder dat haar gevoelens haar overspoelen. Er zijn in het werk de actuele gevoelens: hoe je betrokken raakt bijvoorbeeld bij twee meisjes van 17 die bruut verkracht zijn. Maar er is ook altijd de link naar het verleden. Als die geraakt wordt is, het tijd voor de koude kamer. Het maakt haar een keigoede zedenrechercheur, analytisch en scherp. Alleen als de druk te groot wordt, werkt de koude kamer niet meer…

De fragmentatie van haar persoonlijkheid

De auteur combineert het beeld van een geslaagde carrierevrouw met de, door nachtmerries geplaagde, overlever van seksueel misbruik die huilend in haar bed plast. De schaamte, de verwarring, de misplaatste schuldgevoelens, alles krijgt een plek in het boek.

Op zoek naar begeleiding

Met gezonde tegenzin gaat zij uiteindelijk op zoek naar begeleiding. Ze heeft er weinig vertrouwen in, vooral omdat een deel van haar seksueel misbruik gepleegd is door haar psychiater in een gesloten jeugdinrichting. Dat zij uiteindelijk toch naar therapie gaat, komt deels doordat ze haar werk niet langer kan doen en deels omdat haar lief haar niet loslaat.

Integratie: de som der delen

De hoofdpersoon gaat steeds meer delen van zichzelf integreren. Langzaam maar zeker bouwt ze uit de stukken, waarin ze uit elkaar gevallen is, één geheel. Herkenbaar is zeker ook de angst voor verlies: zal ze haar werk nog kunnen doen als ze de koude kamer in haar hoofd opdoekt? De therapeut vraagt haar om vertrouwen te hebben, zonder te beloven dat ze haar werk weer zal kunnen doen: een belangwekkend onderscheid.

Wat levert het boek je op?

Als je zelf seksueel misbruikt bent, kun je inspiratie putten uit de manier waarop de hoofdpersoon uiteindelijk haar heling ter hand neemt. Pas goed op jezelf: er staan nogal wat scene’s omschreven die kunnen triggeren. Overigens is dat niet erg, het kan je zelfs helpen, mits je in staat bent om de triggers te verwerken, zodat ze kunnen helen.
Wanneer je zelf geen seksueel misbruik hebt meegemaakt, maar wel interesse hebt in de materie geeft het boek je een geweldig, persoonlijk en spannend inkijkje in de binnenwereld van iemand die seksueel misbruikt is. Daarnaast geeft het boek je een idee van hoe het werk van de zedenpolitie eruit ziet.

Wat doet het boek met mij?

Ik heb in lange tijd niet zo’n intrigerend boek gelezen als ‘De som der delen’. Het nam me mee in de beleving van een ‘ander slachtoffer’ op een manier die ik nog niet eerder had meegemaakt. Onder het lezen merkte ik dat ik intens meeleefde en mijn leven met het hare ging vergelijken: ‘Oh, dat had ik ook’. Het maakte me ook nieuwsgierig naar de auteur. Het lijkt me een bijzonder mens, die ook nog eens fenomenaal goed kan schrijven.

Waar is het boek te koop?

Het boek is direct te bestellen via de boekenwinkel. Daar staan nog meer interessante boeken over seksueel misbruik.

Wat het meeste pijn doet

Wat het meeste pijn doet

Martin Luther KingMartin Luther King zei: ‘In the end, what hurts the most is the silence of our friends’. Wat het meeste pijn doet, ook bij seksueel misbruik, is dat er altijd omstanders zijn die ‘iets’ hebben gezien, ‘iets’ hebben gemerkt maar die niets hebben gedaan. Hoe komt dat toch? Dat we met zijn allen zo onmachtig lijken, als het gaat om seksueel misbruik?

Je denkt niet aan je buurmeisje

Je hoort 1 op de 3. Dan denk je niet meteen aan je buurmeisje. Je denkt niet meteen aan je eigen kind. Je denkt aan ‘die arme zielige kindertjes’ die het betreft. Je denkt niet aan die opstandige puber die de buurt onveilig maakt met zijn of haar scooter. Je kijkt eens rond op het schoolplein en je kunt je er geen voorstelling bij maken.

  • Zou het dat jongetje bij die boom daar zijn?
  • Of dat meisje dat in haar eentje op de schommel zit?
  • Of toch het populairste meisje uit de klas met dat nét te korte rokje?

Je weet als ouder toch echt niet waar je op moet letten?

Je denkt dat je iets waarneemt

Je intuïtie speelt op en je hebt een onderbuikgevoel. Je denkt dat je iets waarneemt dat op seksueel misbruik zou kunnen duiden. Toch doe je nog steeds niets. Wat als je het mis hebt? Wat zijn de consequenties? Mag je je wel bemoeien met andermans kind? Kun je het wel geloven over je eigen kind? Het doet pijn om dat te denken en het liefst wil je vluchten in onwetendheid. Maar wat als je het bij het rechte eind hebt? Wat als het werkelijk mis is?

De gevolgen van jezelf (niet) serieus nemen

Als jij signalen opvangt en je neemt ze niet serieus, je redeneert ze weg en onderneemt geen enkele actie dan weten we inmiddels wat de resultaten zijn. Volwassenen die als kind seksueel misbruikt zijn en geen hulp hebben gekregen, hebben vaak op latere leeftijd grote problemen. De pijn van het zwijgen van omstanders is groot. Wanneer je jezelf serieus neemt is de volgende vraag: ‘Wat kan ik doen?’

Je kan het niet alleen

Je kunt in zo’n geval maar beter niet alleen komen te staan. Je hebt anderen nodig om je waarneming te verifiëren, om jou te ondersteunen, om een plan te helpen bedenken over hoe je verder gaat. Je hebt kennis nodig over seksueel misbruik, over de signalen én de gevolgen op korte en lange termijn. Het is dus nodig dat je je zorgen gaat delen.

Hulp is nooit ver weg

Voor hulp kan je kijken in je directe omgeving. Wie staan er om jou heen die je kunnen bijstaan. Bij wie voel jij je veilig? Je kunt ook boeken lezen over seksueel misbruik, mijn boek ‘Helen van seksueel misbruik. Het trauma voorbij’ is een goed startpunt, maar er zijn nog meer mogelijkheden.

Een glimlach, een arm om de schouder, een vriendelijk woord

Onderschat nooit het belang en de impact die een glimlach, een arm om de schouder of alleen maar een vriendelijk woord kan hebben. Ik ben in mijn jeugd helaas weinig mensen tegengekomen die dit bij mij hebben gedaan. De meeste mensen konden niet door mijn stuurse puberhouding heen kijken. Veel verder dan een tante, waar ik een maand mocht logeren, kom ik niet. Best confronterend als ik er over nadenk.

Praten helpt. Luister jij?

Seksueel misbruik is een pandemie

In Nederland wees het onderzoek van de Nationaal Rapporteur inzake seksueel misbruik uit dat 1 op de 3 meisje voor hun 18e een negatieve seksuele ervaring opdoet. Wereldwijd ligt het gemiddelde op 1 op de 4, dus ook internationaal staan we er niet zo goed voor. Preventie is dan ook al lange tijd de focus van veel organisaties. Maar de cijfers lijken te verergeren in plaats van te verbeteren (in de jaren tachtig was het 1 op de 4). Meer van hetzelfde doen is volgens mij weinig zinvol. Wat dan wél?

We hebben elk oor nodig

Er zijn allerlei geweldige initiatieven van lotgenoten die gericht zijn op praten met elkaar. Daarnaast zou ik graag een andere ‘call to action’ doen. Naar de hele samenleving.

“I heard ten thousands whispering and nobody listening” – Bob Dylan

In het liedje ‘Hard rain is gonna fall’ verwoordt Bob Dylan wat ik bedoel.

Wie luistert er?

Ikzelf heb ervaren dat het waardevol is om je verhaal te vertellen. Maar daarnaast is er ‘gehoord worden’, door alle mensen die samen de maatschappij vormen. Niet alleen door lotgenoten, maar door iedereen. Door jou!

Wat heb je nodig om je te laten raken?

Mijn vak als schrijver is verhalen vertellen. Verhalen richten zich tot de luisteraar. Er zijn nagenoeg géén populaire boeken die alleen vertellen over traumatische, dramatische gebeurtenissen. Als een boek alleen maar ellendig is, worden we er niet door gegrepen. De meest populaire boeken (en films) hebben een happy ending. Dat begint bij Assepoester en dan gaat door tot Lord of the Rings. Want de verwachting van een happy end maakt dat we durven meeleven. Dan durven we ons te laten raken.

Levenslang is géén goed verhaal

De mythe dat je van seksueel misbruik levenslang last blijft houden, maakt het probleem niet beter. Levenslang is geen goed verhaal. Een goed verhaal laat je meeleven met de held of heldin, wetend dat er hoop is, dat het aan het einde altijd goed komt. Dat de held(in), geholpen door trouwe vrienden, zichzelf overwint en gelouterd uit de strijd komt. Afgezien van het feit dat levenslang geen góed verhaal is, IS HET OOK NOG EENS NIET WAAR.

Seksueel misbruik is geen hopeloze zaak

De boodschap dat het hopeloos is, dat je er maar mee moet leren leven, is crimineel als het gaat om seksueel misbruik. Je kúnt helen van seksueel misbruik. Het is hard werken en je moet door je ergste angsten heen, maar het kán wel! Tegenspoed en moeilijke tijden horen bij het leven en als je die overwint word je de held van je eigen verhaal. Je (her)schrijft je eigen geschiedenis. Dat is de uitdaging die er ligt voor mensen die seksueel misbruikt zijn. Natuurlijk zal niet iedereen het kunnen. Maar zonder hoop vaart niemand wel. Die hoop mag je iemand niet afnemen. Dan creëer je zelf levenslange slachtoffers.

Een beter verhaal: We hebben je nodig!

Iedereen heeft te maken met seksueel misbruik. Als je er over gaat praten met mensen in je omgeving zul je er achter komen dat ook jij mensen kent die seksueel misbruikt zijn. Met cijfers als 1 op de 3 kan dat bijna niet uitblijven. Juist als jij het zelf niet hebt meegemaakt, kun je van grote betekenis zijn om dit enorme probleem op te lossen. Wij hebben je nodig. Jij kunt de beste vriend van de held zijn. Wees Robin voor Batman. Wees Ron Weasley voor Harry Potter. Wees Gabriëlle voor Xena. Wees Obelix voor Asterisk. Want elke held heeft ondersteuning nodig. En het helen van seksueel misbruik vraagt heldenmoed.

Je taak als ‘sidekick’ is simpel: Luister en stel vragen

Je taak is om te luisteren. Vragen te stellen. Luister naar wat het voor ons betekende om op zo’n jonge leeftijd seksueel misbruikt te worden. Hoe het is om zo hulpeloos en alleen te zijn. Hoe moeilijk het is om opnieuw te leren vertrouwen. Hoe boos we zijn en hoe verdrietig. Door te luisteren hef je de eenzaamheid op. Daarvoor hoef je niets anders te doen dan luisteren en af en toe een vraag stellen. Kun je dat?

Luister naar alle verhalen

Niet iedereen kan het verhaal mooi vertellen. Niet iedereen is verhalenverteller. Toch hebben alle stemmen een luisteraar nodig. Vandaar deze lijst: ze bereid je voor op wat je tegen kunt komen als je gaat luisteren.

  • Sommigen van ons willen schreeuwen. Weet dan dat we schreeuwen omdat er niet geluisterd is. Laat weten je het hoort.
  • Sommigen willen choqueren. Weet dat we choqueren omdat we geshockt zijn. DAt we ons wild geschrokken zijn van wat ons overkwam. Luister naar onze shock.
  • Sommigen kunnen alleen maar fluisteren. Weet dat we wanhopig proberen om onze stem te laten horen. Luister, ook naar wat we nog niet kunnen verwoorden.
  • Sommigen kennen geen woorden. Luister naar wat ze schilderen, zingen of beeldhouwen.

Allemaal verlangen we ernaar gehoord te worden. En dat is waar jouw taak ligt. Luister! Help ons woorden vinden. Help ons om onszelf uit te drukken. Help ons gehoord worden.

Je hoeft het niet alleen te doen

Ook jij hoeft het niet alleen te doen. Sterker nog, het is af te raden om het alleen te doen. Zoek gelijkgestemden, mensen die net als jij ondersteuners (kunnen) zijn voor seksueel misbruikten. Luister naar elkaar en leer hoe je het beste kunt omgaan met de verhalen die je hoort. Zo kunnen we een land vol slachtoffers omtoveren tot een land vol helden.