Waarom blijft seksueel misbruik zolang onopgemerkt?

Seksueel misbruik blijft vaak onopgemerkt

‘Honderden meisjes uit de omgeving van de Britse universiteitsstad Oxford zijn mogelijk slachtoffer geworden van seksueel misbruik door criminele bendes.’

‘Frank R. kon 8 jaar als roofdier op meisjes jagen’

‘Robert M. was in 2003 in Duitsland veroordeeld voor kinderporno, maar kreeg in Nederland in 2004 een verklaring omtrent gedrag en maakte tot zijn arrestatie in 2010 vele slachtoffers.’

Hoe komt het dat seksueel misbruik zo lang onopgemerkt blijft?

Een deel van de verklaring van het onopgemerkt blijven van seksueel misbruik, zelfs als het op grote schaal plaatsvindt, lezen we in de verklaring van de autoriteiten in Oxford. Volgens het onderzoek:

  • Werkten de autoriteiten langs elkaar heen
  • Werd misbruik niet als zodanig herkend
  • Meisjes tussen de elf en vijftien jaar oud die ten prooi vielen aan pooiers, werden door de politie gezien als ”moeilijke meisjes die slechte beslissingen namen”

Autoriteiten werken langs elkaar heen

Van deze drie deelverklaringen ‘autoriteiten werken langs elkaar heen’ de minst interessante: dat doen ze structureel op heel veel gebieden. Communicatie buiten de eigen kring blijkt in veel gevallen lastig te realiseren. In Nederland zien we dat bijvoorbeeld terug in het feit dat het Openbaar Ministerie veroordelingen van zedendelinquente zorgverleners niet structureel doorgeeft aan de waakhond het IGZ, die dit behoort te weten zodat ze maatregelen richting een beroepsverbod kunnen nemen. Zo kon het dat Robert M. ‘gewoon’ een verklaring omtrent gedrag kreeg en ondanks een veroordeling voor een zedendelict in het buitenland ‘gewoon’ op de kindercrèche kon werken. De pedopsychiater van R. kon, zonder tussenkomst van de tuchtrechter, aan de slag met kwetsbare mensen die een verleden van seksueel misbruik hadden.

Seksueel misbruik wordt niet als zodanig herkend

Dat seksueel misbruik niet wordt herkend is niet verwonderlijk. In de meeste opleidingen zit nou eenmaal nog geen uur les over seksueel misbruik. Terecht dat commissie Rouvoet heeft aangegeven dat praten over seksualiteit en seksueel misbruik in alle opleidingen die tot werken in de jeugdzorg leiden, moet komen te zitten. Wel bizar om te bedenken dat het er nog niet in zat. Dat is typisch zo’n feit waar ik, wanneer ik dat waar dan ook vertel,  altijd ongelovige gezichten krijg. Seksueel misbruik zit niet structureel in de opleidingen voor willekeurig welk zorgverlenend beroep. De enige uitzondering daarop die ik ken, is de opleiding tot verloskundige, daar is aandacht voor wat zij ‘negatieve seksuele ervaringen’ noemen. Dat heeft alles te maken met het feit dat zij signaleerden dat het hebben van zulke negatieve seksuele ervaringen maar al te vaak problemen geeft tijdens de zwangerschap en bevalling, maar ook in de kraamperiode.

Seksueel misbruik herkennen, signaleren en bespreekbaar maken

We zijn een inhaalslag aan het maken, in de opleidingen, in het vakgebied. En het gaat erg langzaam, na- en bijscholing van medewerkers gebeurt nog maar mondjesmaat en hoewel verplicht, wordt de meldcode nog onvoldoende toegepast in de praktijk. Signalering is in de meeste vakgebieden, ook dankzij de meldcode, verbeterd. Toch kunnen we ook niet ontkennen dat het nog heel vaak mis gaat. Om een cijfer uit het document ‘Op goede grond’, van de Nationaal Rapporteur inzake seksueel kindermisbruik, te pakken: Slechts 2% van het misbruik dat plaatsvindt in jeugdzorginstellingen, wordt gesignaleerd door de medewerkers. Er is maar één conclusie mogelijk en dat is dat er nog veel werk te doen is.

‘Moeilijke meisjes die slechte beslissingen namen’

Het meeste interessante deel van de verklaring van het onderzoek uit Oxford heet ‘victim blaming’. Wanneer er ál iets gesignaleerd werd van wat er gaande was, kwam de schuld bij de slachtoffers terecht. Het ging om moeilijke meisjes. Zij namen slechte beslissingen. Meisjes vanaf 11 jaar die ten prooi vielen aan pooiers. Die ’te weinig weerbaar’ waren tegenover de ‘verleidingen’ waar hun pooiers hen aan blootstelden. Die niet opgewassen waren tegen de misdadigers die hen manipuleerden en soms met geweld dwongen. Dat zijn geen moeilijke meisjes en het zijn niet hun eigen beslissingen, dat is slachtoffer worden van een misdaad.

Victim blaming, het slachtoffer krijgt de schuld

Wat vertelt dit ons over het mensbeeld van betreffende autoriteiten? Victim blaming is een uitermate wijd verspreid fenomeen, maar van politiemensen zou je beter verwachten. Zij hebben immers dagelijks te maken met de slachtoffers van allerlei criminaliteit. Zou je van hen niet juist meer compassie, meer inzicht en meer ervaring met hoe deze dingen werken, verwachten? Ik vrees dat we bedrogen uit komen. Ook de politie in Nederland faalt op dit gebied nogal eens.

Kamervragen over de criteria

‘Rechercheurs denken veel te snel dat jeugdige slachtoffers van seksueel geweld, of hun ouders, liegen.’ (Marith Rebel-Volp)

Tweede kamerlid Marith Rebel-Volp stelde hier terecht kamervragen over. In de praktijk zijn de criteria, waarop de inschatting wordt gemaakt of het een waarheidsgetrouwe aangifte van seksueel misbruik is, niet kloppend met de wetenschappelijke inzichten op dit gebied. Kenmerken die doen vermoeden dat het waar is, worden verkeerd geïnterpreteerd (zoals bijvoorbeeld de tijd die tussen de daad en de aangifte verstreken is en het later aanvullen van details die in de eerdere aangifte niet voorkwamen). Het gevolg: Veel aangiftes verdwijnen onder in de la, worden niet onderzocht of zelfs niet aangenomen, vanuit de foutieve veronderstelling dat het waarschijnlijk een valse aangifte is.

Conclusie: waarom blijft seksueel misbruik vaak zolang onopgemerkt?

  • Instanties en autoriteiten werken langs elkaar heen
  • De controle op pedopsychiaters en psychopatische kindermisbruikers faalt.
  • Er is te weinig aandacht voor seksueel misbruik in opleidingen
  • Er heerst een beeld over meisjes dat niet strookt met de werkelijkheid
  • We kennen de signalen van seksueel misbruik onvoldoende om ze te herkennen
  • Er heerst, nog steeds, handelingsverlegenheid onder professionals (ondanks de meldcode wordt nog bar weinig van het seksueel misbruik gezien)
  • Jeugdige slachtoffers worden niet geloofd
  • Aangiftes worden onterecht als vals afgedaan en niet onderzocht

 

Wat is Traumaland?

Wegwijzer in Traumaland

Mijn nieuwe boek ‘Hulpverlening na seksueel misbruik’ heeft als ondertitel: ‘Wegwijzer in Traumaland’. Wat is precies Traumaland? Wat versta ik onder een wegwijzer? En hoe kan dit jou helpen om door jouw eigen Traumaland te reizen? En er aan te ontsnappen?

Wat is Traumaland?

Traumaland is het terrein waar je doorheen reist, als je heelt van seksueel misbruik. Het is een metafoor, het landschap van je verleden, waar soms hele vreselijke dingen te zien zijn. Waar je de dingen geleerd hebt, die je nu vaak in de weg zitten. Traumaland bestaat uit al je negatieve ervaringen, al je emotionele verwondingen, al je pijn en al je angsten. Jij bent de enige inwoner van jouw eigen Traumaland. Hoe kan een ander je dan de weg wijzen?

De wegwijzer

Al ben je de enige inwoner van je eigen Traumaland, dat betekent nog niet dat je moederziel alleen en verlaten bent. Iedereen heeft zijn eigen Traumaland en het ziet er voor iedereen subtiel anders uit, maar er zijn ook overeenkomsten. Bij de één ligt de grootste kloof bijvoorbeeld rond de leeftijd van 4, bij de ander juist veel later. Toch kun je wél één en ander delen over hoe de kloof er uit ziet én over hoe je een kloof kunt overbruggen. Een wegwijzer is dus iemand die al wat meer ervaring heeft met het terrein waarover jij je beweegt. Iemand die weet waar je voor moet oppassen en hoe je met de uitdagingen die je tegenkomt om kunt gaan. Misschien zelfs iemand die ervoor geleerd heeft, hoe je over dit moeilijke terrein vooruit kunt komen.

Je hoeft echt niet elke fout zelf te maken.

Leren doe je met vallen en opstaan. Fouten maken hoort erbij, ook als je gaat helen in Traumaland. Maar je hoeft heus niet alle fouten zelf te maken. Als ‘Wegwijzer’ heb ik heel wat ervaring met de kloven, bergruggen en lavastromen die het landschap van een traumatisch verleden vullen. Mijn eigen ervaringen natuurlijk, in mijn eigen Traumaland, maar ik heb ook geleerd van de ervaringen van mensen die hún eigen Traumaland doorgereisd zijn en van mensen die er nog in verkeren. Die ervaring probeer ik zo goed mogelijk door te geven, op allerlei verschillende manieren. Onder andere als coach, als schrijver en als organisator van symposia.

Experts op allerlei gebieden

Natuurlijk zijn er terreinen waar ik verstand van heb en ook gebieden waar ik minder van op de hoogte ben. Het pad dat je zelf hebt bewandeld, ken je altijd beter dan dat waar je over gehoord hebt. Ook zijn er zoveel verschillende manieren om met één probleem om te gaan en is het afhankelijk van wie jij bent als mens, welke manier bij jou past. Daarom heb ik de website ‘Hulpverlening na seksueel misbruik’ in het leven geroepen, om ook andere wegwijzers in Traumaland een plek te bieden waar jij hen kunt vinden.

Wegwijzers in Traumaland

Alle hulpverleners op deze website zijn op hun eigen manier wegwijzers in Traumaland. Sommigen zijn goed in de emotionele stukken, zij leren je omgaan met de lavastroom van boosheid of de oceanen van verdriet. Anderen zijn meer gespecialiseerd in de bergen van onbegrip of kunnen je helpen omgaan met de woestijn die depressie heet. Er zijn mensen die goed om kunnen gaan met de mistige hoogvlakten van dissociatie, of de donkere bossen van nachtmerries en herbeleving. Elk van hen heeft een deel van de kaart en wellicht een deel van jouw antwoord, jouw ontsnapping uit Traumaland.

IMG_20150206_094434

Recensie: De wetende getuige – Anneke van Duin

de wetende getuige, boek van Anneke van Duin met een bijdrage van Carla RusBoekrecensie: De wetende getuige, geschreven door Anneke van Duin

Ik werd me voor het eerst bewust van Anneke van Duin doordat er een artikel verscheen in het Harens Dagblad met de prikkelende titel:

‘Nederland is compleet achterlijk als het om seksueel misbruik gaat’

Achter zo’n titel gaat een wereld van frustratie schuil. Anneke was de initiatiefnemer bij het opzetten van het Diagnostisch Centrum in Groningen, waar kinderen, waarvan men vermoedde dat zij seksueel misbruikt waren, op een verantwoorde manier onderzocht konden worden.

Alleen het kind weet wat er is gebeurd

Het onderzoek van een kind was multidisciplinair, maar de kern van het onderzoek draait altijd  om ‘het verhaal van het kind’. Alleen het kind weet wat er is gebeurd. Zo’n interview moet zorgvuldig worden gedaan en zeker geen suggestieve vragen bevatten. Het vraagt kennis van zaken,  betrokkenheid,  inlevingsvermogen en veel geduld. In haar boek ‘De wetende getuige’ beschrijft zij nauwkeurig de werkwijze en de achtergrond van dit zo belangrijke diagnostische werk. Ik heb het boek gelezen en dit is mijn recensie.

Handvatten en inzichten

Als studieboek geeft ‘De wetende getuige’ handvatten en inzichten als het gaat om zorgvuldigheid en een goede diagnose stellen. Uit het boek spreekt de jarenlange ervaring en de intense betrokkenheid van Anneke bij de thematiek. Het geeft niet alleen methodische handvatten, maar wat ik echt een meerwaarde vind van het boek, is dat het inzage geeft in de gedachten die achter de handelingen schuilen.

Doorleefd, doorkneed, doorvoeld

‘De wetende getuige’ is meer dan een handleiding aan de hand waarvan een jonge professional weet wat hij of zij moet doen. Het is doorleefd, ze maakt inzichtelijk en invoelbaar wat de betekenis is van de manier waarop zij bij het diagnostisch centrum werkten, wat de invloed van maatschappelijke ontwikkelingen is geweest en tot op zekere hoogte ook waar we nu staan. ‘Compleet achterlijk’ slaat in mijn beleving ook op het feit dat het Diagnostisch Centrum in zijn kiem is gesmoord, door gebrek aan inzicht op politiek gebied en daardoor gebrek aan financiële basis.

Expertisecentra zijn hard nodig

Anneke van Duin breekt een lans voor het oprichten van expertisecentra op het gebied van diagnostiek rondom seksueel misbruik. Helaas komt het nog steeds voor dat door verkeerde inschattingen en door gebrekkige diagnostiek kinderen geen adequate bescherming krijgen. Dat kinderen een bezoekregeling krijgen met de misbruikende ouder of zelfs aan de misbruikende ouder worden toegewezen!

Een bijzondere bijdrage

In ‘De wetende getuige’ levert psychiater Carla Rus een bijzondere bijdrage door twee hoofdstukken te schrijven. Haar hoofdstukken zijn de neerslag van Carla’s jarenlange ervaring als psychiater op het gebied van seksueel misbruik, gemengd met inzichten uit de quantum fysica en het veld. Niet eenvoudig om te lezen, omdat het een kennis van psychiatrische diagnoses, psychiatrische middelen, neurobiologie én quantum mechanica veronderstelt die niet iedereen zal hebben, maar zeker een mooie theorie die een verklaring biedt voor dingen die binnen de reguliere wetenschap nog onderbelicht zijn gebleven.

Wat heb je nodig om te helen?

Het mooie van het verhaal van Carla, vind ik, is dat zij tot ongeveer dezelfde conclusie komt (zij het langs een heel andere weg) als ik, namelijk dat om te kunnen helen van seksueel misbruik je een transformatieproces moet ondergaan. Dat is wezenlijk anders dan een leerproces of zelfs een groeiproces. Transformeren kan alleen als je loslaat. Je kunt de kloof tussen ‘overleven’ en ‘leven’ niet in twee stappen overbruggen. Om voluit te kunnen leven zul je ‘overleven’ los moeten laten.

Voor wie is dit boek geschikt?

Het boek is zeker geschikt en eigenlijk een must voor iedereen die werkt aan signalering en diagnostiek rondom seksueel misbruik. Voor studenten in alle sociale richtingen is het een mooi voorbeeld, niet alleen van methodisch handelen, maar ook van wat je in de praktijk tegenkomt daarin. Ik zou me zelfs kunnen voorstellen dat het boek gebruikt wordt in methodieklessen. Deze staan vaak zo ver buiten de praktijk dat dit boek daar tegenwicht aan kan geven.

Inspirerend voorbeeld Anneke van Duin

Wat ik persoonlijk meeneem uit het boek is het inspirerend voorbeeld van beide schrijvers. Van Anneke, hoe ze datgene wat zij in de praktijk tegenkwam, vertaald heeft in methodisch handelen. Ik bewonder haar warme betrokkenheid en niet aflatende inzet om haar kennis en kunde beschikbaar te maken voor de nieuwe generatie hulpverleners. De thematiek van seksueel misbruik is niet eenvoudig en om daar een leven lang mee bezig te zijn, vraagt dat je een solide mens bent. Dwars door momenten van hopeloosheid en machteloosheid heen, vindt Anneke van Duin de moed en de vastberadenheid om zich blijvend in te zetten. Voor de kinderen die door het systeem vermorzeld dreigen te worden.

Inspirerend voorbeeld: Carla Rus

De inspiratie die ik ervaar van Carla Rus is wat moeilijker te duiden. Het is misschien meer een ‘verwante zielen’ ervaring. Zij legt de verbanden tussen diverse werelden, waardoor er een soort synergie ontstaat. Door quantum mechanica te koppelen aan neurobiologie en psychiatrie opent ze een poort naar een nieuw wetenschappelijk denkkader. Eén die de conventionele ‘weten-schap’ confronteert met de lacunes in het gebruikelijke verklaringsmodel, Zij stelt daar een theorie tegenover die tegelijk wetenschappelijk onderbouwd is en ook de wetenschap de nodige bescheidenheid leert. Want we ‘weten’ nog zoveel niet!

Waar koop je ‘De wetende getuige’?

‘De wetende getuige’ is te koop voor € 21,50 bij alle boekhandels. Je kunt het ook direct bestellen bij YouBeDo, de online boekhandel waarbij 10%  van je aankoopbedrag gedoneerd wordt aan een door jou te kiezen goed doel.

De vraag van M: Kun je ook helen als je geen concrete herinneringen hebt?

Kun je ook helen als je geen concrete herinneringen hebt?

Deze vraag werd me, min of meer, gesteld via de website. De eigenlijke vraag was of M. iets aan mijn boek zou hebben, ondanks dat M. geen concrete herinneringen heeft, alleen vage nare gevoelens, geen beelden maar wel emoties. Dit was naar aanleiding van de zelftest, waar M. heel veel van de problemen kon aanvinken. Kan dat? Kun je helen van seksueel misbruik, ook als je niet precies weet wat er is gebeurd?

Weinig of geen herinneringen hebben komt vaak voor

De hersenen van kinderen zijn nog niet af. Traumatische gebeurtenissen, zoals seksueel misbruik op jonge leeftijd kunnen de vorming van de ‘juiste’ neurologische verbindingen verstoren. Het lijkt er op dat dit met name het goed opslaan van herinneringen kan bemoeilijken. Emoties, beelden en geluiden worden bijvoorbeeld los van elkaar opgeslagen. Daardoor kun je er minder gemakkelijk bij.

Eigenlijk zijn er geen herinneringen weg

De herinneringen zijn verkeerd weggezet, maar echt niet opgeslagen zijn herinneringen bijna nooit, zeker niet als ze gepaard gaan met heftige emoties, zoals in het geval van seksueel misbruik vaak het geval is. Vergelijk het met een doos die je in de kelder zet, zonder een label erop. In een hoekje onder het stof. Pas bij een verhuizing kom je die weer tegen en dan verbaas je je erover dat je dat allemaal nog hebt.

Moet je herinneringen weer opgraven?

Of je herinneringen weer moet opdiepen, daarover verschillen therapeuten van mening. Regressietherapeuten bijvoorbeeld zien veel baat bij het herbeleven en transformeren van wat er in het verleden is gebeurd, terwijl anderen dit als hertraumatiserend zien. Veel desensitatie-therapieën (EMDR, Imaginaire Exposure, Traumatherapie) gebruiken beelden en herinneringen als werkmateriaal en zijn dus minder geschikt als je die niet hebt. Uiteindelijk is de vraag die alleen jij zelf kunt beantwoorden: ‘Kan ik leven met het niet weten?’

Kun je leven met het niet weten?

Ik denk dat je heel goed kunt leven zonder te weten wat er precies is gebeurd, mits het niet te veel invloed heeft op je huidige leven. Heb je er vrede mee dat je het niet weet en wellicht nooit zult weten, dan kun je alsnog kijken welke invloed het verleden heeft op vandaag. Een goed begin is dan inderdaad mijn boeken te lezen. Er zijn vele vragen die je jezelf kunt stellen, waar ik in mijn boeken aandacht aan besteed:

  • Wat hoort er allemaal bij seksueel misbruik?
  • Welke therapieën zijn er?
  • Wat wil jij bereiken met de therapie die je kiest?
  • Wanneer is het af?

Een laatste gedachte: Wat als je níet seksueel misbruikt blijkt?

Stel je voor dat je gaat helen en je komt er achter dat je niet seksueel misbruikt bent (maar op een andere manier getraumatiseerd)? Ook dan is het zinvol om in elk geval het eerste boek, ‘Helen van seksueel misbruik. Het trauma voorbij’ te lezen. De thema’s die bij seksueel misbruik spelen zijn niet uniek aan de ervaring van seksueel misbruik. Dat betekent niet dat je er geen last van hebt en de manieren om te helen zijn vaak hetzelfde.